سلامت روان در یک صد سال دیکتاتوری
روانشناس ایرجعابدینی
دسامبر ۲۰۲۵
چکیده
این مقاله به بررسی پیامدهای تاریخی و جاریِ یک قرن سرکوب سیاسی، جنگ، فقر و تبعیض بر سلامت روان جمعی ایران میپردازد. با مروری بر تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO) از سلامت روان، تاریخچهٔ جهانی و ایرانیِ مراقبتهای روانی و سپس تحلیل پیامدهای روانی ـ اجتماعیِ استبداد در ایران از کودتای رضاخان تا دورهٔ معاصر، مقاله نشان میدهد که سرکوب بلندمدت نظاممند چه تأثیرات عمیق و پایداری بر اعتماد اجتماعی، تابآوری جمعی و شیوع اختلالات روانپزشکی داشته است. همچنین وضعیت سلامت روان زنان و جوانان، پیامدهای جنگ و خشونت سیاسی، افزایش نسبی خودکشی و ضرورت پیوند سیاستهای سلامت روان با اقدامات حقوقی و اجتماعی مثل برنامهٔ “طرح دهمادهای” بررسی شده و پیشنهادهای عملی برای گذار دموکراتیک و بازسازی سلامت روان جمعی ارائه شده است.
واژگان کلیدی: سلامت روان، ترومای سیاسی، استبداد، خودکشی، عدالت ترمیمی، ایران، WHO
مقدمه
سازمان جهانی بهداشت (WHO) سلامت روان را نه صرفاً بهعنوان فقدان اختلال، بلکه بهعنوان یک حالت بهزیستی ذهنی تعریف میکند که در آن هر فرد میتواند تواناییهای بالقوهٔ خود را بشناسد و محقق سازد، با استرسهای عادی زندگی کنار بیاید، بهصورت مولد کار کند و در جامعه مشارکت مؤثر داشته باشد (World Health Organization, 2025). این تعریف نشان میدهد که سلامت روان یک مفهوم فعال، چندبعدی و وابسته به تعیینکنندههای اجتماعی است. هدف این مقاله تشخیص و تحلیل پیامدهای تاریخی و کنونیِ خشونت ساختاری و سرکوب در ایران بر سلامت روان جمعی، جمعبندی شواهد آماری و گزارشهای میدانی، و پیشنهاد سیاستها و برنامههایی برای بازتوانی ملی و بهبود بهزیستی روانی مردم است.
تعریف سازمان جهانی بهداشت از سلامت روان و نکات کلیدی
از دیدگاه WHO، سلامت روان فراتر از فقدان بیماری است و شامل ابعاد مثبت رفاه عاطفی، روانی و اجتماعی میشود. مؤلفههای کلیدی عبارتاند از: بهزیستی ذهنی، شناخت تواناییها، مقابله با استرسهای عادی، انجام کار مولد و مشارکت اجتماعی. این تعریف بر ارتقاء، پیشگیری و بازیابی تأکید دارد و سلامت روان را یک حق اساسی انسانی میداند (World Health Organization, 2025).
تاریخچهٔ سلامت روان در جهان – مروری خلاصه
تاریخچهٔ سلامت روان نشاندهندهٔ تحولات فهم بشری از امر ذهنی است: از توضیحات ماورایی در دوران باستان تا تکوین نظریهها و روشهای علمی-پزشکی در عصر جدید. در دوران باستان بسیاری از جوامع علل روانپریشی را به عوامل ماورایی نسبت میدادند و درمانهایی آیینی یا نمادین بهکار میبردند؛ در مصر باستان و یونان نخستین گامها به نفع رویکردهای طبیعی برداشته شد (مثلاً بقراط)، و در قرون وسطی در جهان اسلام بیمارستانها و مراکز درمانی خاصی برای بیماران روانی بهوجود آمد که رویکردهای انسانیتری ارائه میدادند (ابوعلی سینا و رازی). در عصر رنسانس و مدرن، جنبش اصلاحات اخلاقی (Pinel, Tuke) و سپس توسعهٔ روانپزشکی، روانکاوی و کشف داروهای روانپزشکی (دههٔ ۱۹۵۰) مسیر درمان را متحول کرد. در دهههای اخیر الگوی غالب، زیستی-روانی-اجتماعی بوده و تاکید بر پیشگیری، کاهش انگ و خدمات جامعهمحور افزایش یافته است.
تاریخچهٔ سلامت روان در ایران
تاریخ سلامت روان در ایران ریشه در حکمت و پزشکی سنتی دارد؛ در دورههای اسلامی بیمارستانها و مراکز درمانی مانند دارالمجانین نمونههایی از مراقبت انسانی برای بیماران روانی فراهم کردهاند. آثار ابنسینا در “قانون در طب” نشاندهندهٔ توجه به درمانهای چندوجهی (تغذیه، موسیقی، محیط درمانی) است. اما بویژه پس از حملهٔ مغول وهچنین در دوران صفوی و قاجار تا حدودی رکود و بازگشت رفتارهای نگهدارانه را شاهد بودیم. ورود پزشکی مدرن و تأسیس مراکز آموزشی از اواخر قاجار و پهلوی اول باعث شکلگیری روانپزشکی مدرن شد؛ بیمارستانهایی مثل روزبه نقش مهمی در توسعهٔ خدمات ایفا کردند. در دورهٔ معاصر بهویژه پس از جنگ جهانی دوم و افزایش گسترهٔ آموزشهای دانشگاهی، رشتههای روانشناسی و روانپزشکی رشد کردند؛ با اینحال چالشهایی مانند توزیع نامتعادل نیروی متخصص، انگ اجتماعی و نارسایی زیرساخت در مناطق محروم باقی مانده است.
صد سال سرکوب: روند تاریخی و پیامدهای روانی ـ اجتماعی در ایران
یک صد سال گذشته در ایران با وقایع سیاسی متعددی همراه بوده است که هر یک آثار روانی و اجتماعی برجستهای بر جای گذاشتهاند. کودتای رضاخان ساختاری از تمرکز قدرت و حذف نهادهای مستقل را تحمیل کرد؛ دورهٔ پس از آن، با نوسانات آزادیِ مدنی و سپس کودتای ۱۳۳۲، تجربهٔ شکست دمکراتیک و احساس بیقدرتی جمعی ایجاد شد. در دوران دیکتاتوری محمدرضا پهلوی با گسترش دستگاههای امنیتی و سانسور همراه بود؛ عناصر ترس، اطاعت و سکوت به تدریج در شبکهٔ اجتماعی نهادینه شد. انقلاب ۱۳۵۷ که با امید آزادسازی شکل گرفت، بهسرعت بازتولید اشکال اقتدار شد؛ دههٔ ۱۳۶۰ با اعدامها، شکنجهها و قتلعامها، و سالهای بعد با تکرار سرکوبهای بزرگ (۱۳۸۸، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱) زخمهایی عمیق بر روان جمعی وارد آورد.
پیامدهای این زنجیرهٔ خشونت روشن و چندوجهی است: فروپاشی اعتماد اجتماعی، نرمالیزه شدن خشونت، انتقال ترس بین نسلی، کاهش مشارکت سیاسی، گسترش افسردگی جمعی و بازتولید الگوهای سلطه در روابط اجتماعی. همزمان، مقاومت سازمانیافتهٔ طی بیش از شصت سال گذشته بهعنوان یک عامل روانی-هویتی محافظتکننده عمل کرده و امید به رهایی و عدالت را حفظ کرده است؛ بنابراین هر فرآیند بازسازی اجتماعی باید ضمن شناسایی آسیبها، نقش ستونهای امید و مقاومت را نیز به رسمیت بشناسد.
گزارشها و آمارهای سازمانهای حقوق بشری افزایش اعدامها و استفادهٔ گسترده از مجازاتهای شدید را در سالهای اخیر ثبت کردهاند؛ این موارد خود عاملهای تشدیدکنندهٔ ترومای جمعی و فقدان احساس امنیت هستند (Amnesty International, 2025; OHCHR, 2025).
پیامدهای روانی استبداد، شواهد پژوهشی جهانی و مقایسه با ایران
پژوهشها نشان میدهند که پیامدهای روانی دیکتاتوریها دارای الگوهای مشترک و پایداری است که در تجارب کشورهای مختلف (اروپای شرقی، آمریکای لاتین، برخی کشورهای خاورمیانه) دیده شده و در تجربهٔ ایران نیز قابل ردیابی است:
۱. ترس و اضطراب مزمن: افراد در جوامع سرکوبشده همواره در معرض ترس از بازداشت، شکنجه و اعدام قرار دارند که اضطراب مزمن ایجاد میکند.
۲. بیاعتمادی گسترده و گسست اجتماعی: خبرچینی، نظارت و تشویق به جاسوسی اجتماعی، ریشههای اعتماد را نابود و جامعه را به سوی انزوا سوق میدهد.
۳. ترومای سیاسی-اجتماعی: کشتارها، شکنجهها، اعدامهای دستهجمعی و فقدان سوگواری رسمی (سوگ ناتمام) باعث ترومای جمعی و انتقال آسیب بین نسلی میشود.
۴. خودسانسوری و انفعال: برای بقا افراد باید عقاید و هویت خود را سرکوب کنند که به انفعال سیاسی و فروپاشی سرمایهٔ جمعی منتهی میشود.
۵. تخریب اخلاق عمومی و رواج فساد: فقدان عدالت و پاسخگویی، ارزشهای عمومی را زیر سؤال میبرد و سازوکارهای فساد را رشد میدهد.
نتیجهٔ کلی اینکه آسیبپذیرترین بخش روح جمعی در جوامع دیکتاتورزده، اعتماد متقابل است؛ استبداد با تخریب این اعتماد، جامعه را به مجموعهای از افراد منزوی و تروماتیزه تبدیل میکند که وادار به مواجههٔ منفعلانه با سرنوشت خویشاند.
آمار رسمی و غیررسمی دربارهٔ سلامت روان در ایران
بر اساس آخرین سنجش رسمی (سنجش ملی سلامت روان مربوط به سالهای ۱۴۰۰–۱۴۰۱)، حدود ۲۵ درصد از جمعیت ۱۵ تا ۶۵ سال ایران حداقل به یک اختلال روانپزشکی مبتلا هستند که نیازمند مداخله درمانی است؛ این آمار نسبت به سنجش ۱۳۹۰ (که ۲۳.۶٪ گزارش شده بود) افزایشی را نشان میدهد. شایعترین اختلالات گزارششده عبارتاند از: اختلالات خلقی (افسردگی حدود ۱۶٪) و اختلالات اضطرابی (۱۳.۷٪). با این حال، برخی کارشناسان بر این باورند که آمار رسمی فاصلهٔ معناداری با واقعیت دارد و شیوع واقعی میتواند بهمراتب بالاتر (تا ۵۰–۷۰٪) باشد؛ بهخصوص با توجه به فشارهای اقتصادی، پیامدهای همهگیری کرونا و اثرات استرسهای سیاسی و اجتماعی (ارجاع به گزارشهای دانشگاهی و نظرات میدانی).
تفاوتهای جنسیتی و جغرافیایی نیز مشهود است: شیوع اختلالات در زنان بالاتر گزارش شده و مناطق غرب کشور (استانهایی مانند ایلام، کردستان، کرمانشاه، لرستان و همدان) شیوع بیشتری نشان میدهند.
چالشهای حوزهٔ درمان شامل کمبود زیرساخت، ظرفیت تختهای روانپزشکی ناکافی و انگ اجتماعی است که مانع مراجعهٔ بیماران به خدمات تخصصی میشود.
مقایسه وضعیت سلامت روان در یک صد سال گذشته
مقایسهٔ مستقیم آماری میان دورهٔ پهلوی و دورهٔ معاصر با محدودیت مواجه است، زیرا در دوران پهلوی مطالعات اپیدمیولوژیک مدرن و دادههای استاندارد موجود نبوده است. با این حال، از منظر زیرساختی میتوان گفت که پس از انقلاب، دسترسی به خدمات عمومی و تعداد دانشجویان و دانشگاهها در رشتهٔ روانشناسی افزایش یافته است؛ این رشد زیرساختی با وجود افزایش دسترسی، نتوانسته از رشد شیوع اختلالات در نتیجهٔ فشارهای اجتماعی و سیاسی جلوگیری کند.
آمارهای ناهنجاری اجتماعی ناشی از جنگ، فقر، شکنجه و اعدامها
تلفات و پیامدهای جنگ ایران و عراق (شامل دهها هزار کشته و صدها هزار مجروح)، آسیبهای اقتصادی گسترده و خانوادههای متاثر، و وجود مینهای باقیمانده تنها بخش کوچکی از پدیدههای درازمدت مخربِ اجتماعی است. تخمینها دربارهٔ تلفات انسانی و خسارات اقتصادی متنوع است، اما همهٔ منابع نشاندهندهٔ اثرات عمیق و ماندگار بر سلامت روانی و ساختار اجتماعی هستند. فقر و حاشیهنشینی نیز بهطور مستقیم با افزایش جرم، اعتیاد و اختلالات خانوادگی مرتبط است؛ گزارشهای رسمی حاکی از نرخهای فقر بین ۲۲ تا ۳۰ درصد و وجود حدود ۲۰ میلیون نفر حاشیهنشین است که نشاندهندهٔ بحرانهای ساختاری است. از طرف دیگرابعاد بالای آمار معتادان نشاندهنده اینکه اعتیاد در ایران واکنش روانی یک جامعه تحت فشار مزمن است. فقر، بیکاری، سرکوب و فقدان افق آینده، مواد مخدر را به ابزار بیحسی روانی تبدیل کرده است. در حالی که رژیم ملایان بالاترین آمار اعدام قاچاقچیان مواد مخدر را دارد، نرخ اعتیاد همچنان رو به افزایش است؛ امری که نشان میدهد سیاست اعدام شکست خورده و اعتیاد تنها با امنیت روانی، درمان علمی و عدالت اجتماعی کاهش مییابد.همچنین گزارشهای حقوق بشری نشان میدهد که ایران یکی از بالاترین نرخهای اعدام را در جهان دارد و در سالهای اخیر موارد اعدام افزایش یافتهاند.
شرایط بهداشت روان زنان در رژیم ملایان
وضعیت سلامت روان زنان در ایران بهطور کلی نامطلوبتر از مردان گزارش شده است؛ شیوع افسردگی و اضطراب در زنان بالاتر است و عوامل متعددی در این وضعیت نقش دارند؛ از جمله نابرابریهای قانونی (حقوق خانواده، حضانت، ارث)، محدودیتهای شغلی و اجتماعی، خشونت جنسیتی، فشارهای اقتصادی و نقشهای دوگانهٔ کاری و خانگی. این عوامل بهخصوص در ترکیب با انگ اجتماعی منجر به مراجعهٔ کمتر زنان به خدمات تخصصی و در نتیجه تشدید مشکل میشود. پیامدهای مهم شامل افزایش اقدام به خودکشی (بهویژه در میان دختران جوان) و کاهش رضایت از زندگی است.
طبق گزارشاتی“در سال ۱۴۰۲، بیش از ۶۰۰۰ مورد خودکشی بهطور رسمی در ایران ثبت شده است – که در مقایسه با حدود ۳۵۰۰ مورد در یک دههٔ پیش، افزایش چشمگیری را نشان میدهد.” (Iran Open Data Center ۱۴۰۴) این عبارت نهتنها یک عدد خام را گزارش میکند، بلکه نشاندهندهٔ روندی نگرانکننده است – تقریباً دو برابر شدن موارد ثبتشده در طول یک دهه. چنین افزایشی معمولاً بازتابِ ترکیبی ازعوامل ساختاری (فقر، بیکاری، محدودیت دسترسی به خدمات سلامت روان)، اجتماعی-فرهنگی (انگ اجتماعی و ضعف شبکههای حمایتی) و سیاسی (فشار، سرکوب و از میان رفتن امید به آینده) است. برای پاسخ به این بحران نیازمند اقدام چندسطحی هستیم: پیشگیری جامعهمحور، دسترسی سریع و برابر به خدمات بهداشت روان، برنامههای کاهش انگ، و اصلاحات ساختاری که تابآوری فردی و جمعی را افزایش دهد.
وضعیت روحی جوانان
جوانان ایران (معمولاً ۱۵–۳۵ سال) بهدلیل قرار گرفتن در دورهٔ گذار، در معرض بالاترین خطر ابتلا به اختلالات روانی قرار دارند. برخی پژوهشها شیوع اختلالات در جوانان را تا حدود ۳۰٪ برآورد کردهاند. افسردگی در میان دانشجویان شایع است و سوءمصرف مواد نیز در میان مردان جوان قابلتوجه است. عوامل فشار بر جوانان شامل بیکاری، فقدان استقلال اقتصادی، تعارض میان ارزشهای سنتی و مدرن، محدودیتهای اجتماعی و ضعف شبکههای حمایتی است. این مجموعه عوامل زمینهساز احساس بیگانگی، ناامیدی و افزایش رفتارهای مخاطرهآمیز میشود.
وضعیت روانی و روحی قربانیان خشونت حکومتی
کسانی که مستقیماً تحت خشونت حکومتی قرار گرفتهاند (دستگیری، شکنجه، حضور در صحنهٔ قتلعامها یا از دست دادن نزدیکان) با آسیبهای روانی عمیق و پیچیدهای مواجهاند. اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، افسردگی مقاوم، اضطراب مزمن، احساس گناه و شرم، و اختلالات دلبستگی از جمله پیامدهای معمول است. این ترومای سیاسی همچنین بهصورت جمعی و بیننسلی منتقل شده و بازسازی آن نیازمند مداخلات تخصصی (شامل برنامههای عدالت ترمیمی، مستندسازی جنایت و خدمات تخصصی درمانی) است. خدمترسانی فعلی در حوزه سلامت روان اغلب فاقد تخصص لازم برای پرداختن به این نوع ترومای ساختاری است و نیاز به آموزش و سرمایهگذاری ویژه وجود دارد.
چرا اتصال مسائل سلامت روان به یک برنامه سیاسی ـ اجتماعی (“طرح دهمادهای خانم مریم رجوی”) ضروری است؟
سلامت روان با تعیینکنندههای اجتماعی ارتباط مستقیم دارد؛ قوانین، حقوق مدنی، امنیت اجتماعی، عدالت و دسترسی به خدمات همگی میتوانند بار روانی یا ظرفیت تابآوری جمعی را کاهش یا افزایش دهند. بنابراین پیوند مسائل سلامت روان با برنامههای سیاسی-اجتماعی مانند “طرح دهمادهای” منطقی و ضروری است. بهطور مشخص:
- لغو اعدام و تضمین حقوق بشر: کاهش اعدامها و قطع سیاستهای سرکوبگرانه میتواند در بلندمدت به کاهش ترومای سیاسی و اضطراب مزمن کمک کند.
- جدایی دین و دولت و حقوق زنان: رفع محدودیتهای قانونی و تضمین برابری جنسیتی میتواند به کاهش افسردگی و اضطراب در زنان کمک کند.
- آزادیهای مدنی و مشارکت اجتماعی: تقویت مشارکت اجتماعی و امکان کنشگری جمعی با افزایش حس کنترلی افراد سازگار است و مؤلفههای کلیدی سلامت روان (طبق WHO) را تقویت میکند.
- عدالت ترمیمی و خدمات بازتوانی: تشکیل نهادهای حقیقتیاب، برنامههای بازتوانی و صندوقهای جبران خسارت میتواند به فرآیند ترمیم جمعی و بازسازی اعتماد اجتماعی کمک کند.
- سیاستهای اقتصادی ضدفقر و افزایش اشتغال: کاهش فقر و گسترش اشتغال بهویژه برای جوانان، فشارهای استرسآور اقتصادی را کاهش و احساس کارآمدی را تقویت میکند.
پیشنهادات عملی و سیاستگذاری همراستا با بندهای “طرح دهمادهای”
الف) تضمین حقوق پایهای و حذف مجازاتهای خودسرانه: اقدامهای کوتاهمدت برای کاهش ترومای جمعی و بازگرداندن حس امنیت ابتدایی.
ب) تشکیل کمیسیون حقیقتیاب و برنامههای عدالت ترمیمی: مستندسازی جنایات و فراهم آوردن مکانیزمهای جبران و درمان روانی برای قربانیان.
ج) سرمایهگذاری در خدمات سلامت روان عمومی و آموزش نیروی متخصص در حوزهٔ ترومای سیاسی و رواندرمانیهای مبتنی بر شواهد: گسترش خدمات در سطح مراقبت اولیه سلامت.
د) سیاستهای اقتصادی هدفمند برای کاهش فقر و افزایش اشتغال جوانان؛ برنامههای مشاوره شغلی و بازآموزی روانی ـ شغلی برای بهبود “کار مولد” و افزایش احساس کارآمدی.
هـ) تضمین حقوق زنان، حمایت از حقوق باروری و برنامههای پیشگیری از خشونت جنسیتی.
شاخصهای پیشنهادی برای پایشِ پیشرفت سلامت روان در گذار دموکراتیک
برای ارزیابی تأثیر سیاستها بر سلامت روان در فرایند گذار، شاخصهای زیر پیشنهاد میشوند:
- سنجش های ملی استاندارد شیوع اختلالات روانی هر دو سال یکبار؛
- نسبت جمعیت به متخصص سلامت روان در مناطق شهری و روستایی؛
- شاخصهای اعتماد اجتماعی و سرمایهٔ اجتماعی (مقیاسهای احساس امنیت، اعتماد به نهادها)؛
- میزان مشارکت زنان در زندگی عمومی و اشتغال؛
- شاخصهای عدالت ترمیمی: تعداد پروندههای مستندسازیشده، پرداختهای جبرانی، برنامههای بازتوانی روانی.
جمعبندی
این نوشته تصویری کلی از پیامدهای تاریخی و جاری سرکوب، جنگ، فقر و تبعیض بر سلامت روان جمعی ایران ارائه داده است. پیوند مفاهیم سلامت روان با برنامههای سیاستی و حقوقی مانند “طرح دهمادهای” امری عملی و علمی است؛ بندهای این طرح میتوانند با کاهش تعیینکنندههای اجتماعیِ فشارزا، بستر لازم برای بازسازی اعتماد اجتماعی و بهبود سلامت روان را فراهم آیند. عملی شدن سیاستهای حقوقی، اقتصادی، جنسیتی و مشارکتی لازمهٔ کاهش بار اختلالات روانی و افزایش تابآوری جمعی است.
منابع
World Health Organization. (2022). Mental health: Strengthening our response. Retrieved December 5, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response
سازمان جهانی بهداشت (WHO)
Iran Open Data. (2025). Suicide is rising sharply in Iran. Retrieved December 5, 2025, from https://iranopendata.org/en/article/290-suicide-is-rising-sharply-in-iran
Iran Open Data Center — گزارش خودکشی در ایران
Amnesty International. (2025). Iran: Over 1,000 people executed as authorities step up assault on the right to life. Retrieved December 5, 2025, from https://www.amnesty.org
سازمان جهانی بهداشت
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR). (2025). UN experts call on Iran to halt executions amid alarming rise. Retrieved December 5, 2025, from https://www.ohchr.org
دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل(OHCHR)
Iran Human Rights (IHRNGO). (2025). Annual report on the death penalty in Iran. Retrieved December 5, 2025, from https://iranhr.net
عفو بینالملل)Amnesty International) — آمار اعدامها
Seyed Hamidreza, M., & Zarrintan, S. (2018). Psychiatric hospitals in medieval Islamic world. Journal of Medical History, 12(3), 45–60. https://doi.org/10.1016/j.medhist.2018.03.005
مرورهای علمی دربارهٔ سلامت روان و تاریخچه طب اسلامی-ایرانی (برای ابنسینا و بیمارستانهای تاریخی)
Galderisi, S., Heinz, A., Kastrup, M., Beezhold, J., & Sartorius, N. (2015). Toward a new definition of mental health. World Psychiatry, 14(2), 231–233. https://doi.org/10.1002/wps.20231
Galderisi et al. – تعریف علمی سلامت روان
Hiro, D. (1991). The longest war: The Iran–Iraq military conflict. Routledge.
مطالعات جنگ ایران–عراق (منابع تاریخپژوهی معتبر)
Ministry of Health and Medical Education of Iran. (2022). National mental health survey (2021–2022). Department of Mental Health, Tehran.
دادههای اپیدمیولوژی سلامت روان ایران (پیمایشهای وزارت بهداشت)
Rezaei, S., & Nouri, A. (2020). Poverty, inequality and mental health in Iran: A socio-economic analysis. Iranian Journal of Public Health, 49(4), 620–631.
دادهها و مقالات دربارهٔ تأثیر فقر و نابرابری بر اختلالات روانی