*گروه محیط زیست
ریزگردها، مجموعه ای از ذرات مایع یا جامد هستند که ازمنابع ومواد مختلف تشکیل شده اند و به طور یکنواخت و همگون بصورت ذرات پراکنده توسط یک گاز که معمولاً هواست توزیع می شوند. ریزگردها دارای قطری چند میلی ماکرو متر تا یک ماکرو متر میباشند. ریزگردهای معلق در هوا، مانند گرد و غبار ، نقش مهمی در فرآیند بارش دارند و هسته هایی را که تراکم وانجماد رطوبت روی آنها صورت می گیرد، فراهم می کنند. آنها با انعکاس نوربسمت اتمسفر، یا جذب تابش خورشید، ورودی تشعشات آن را مانع وسبب افزایش روشنایی میشوند. در نتیجه بازتاب نور توسط ابرهای ریزگردی، برروی آب و هوا تأثیر میگذارند. آنها همچنین بر فرآیندهای بیولوژیکی و شیمیایی انجام شده در جو اثر می گذارند و در تأثیر خواص الکتریکی نقش دارند.
ریزگردها بطورکلی درزمره آلندها درهوا میباشند و ذرات بسیار ریز معلق در اتمسفر )هوا( هستند. ما موقعی بوجود این ذرات پی میبریم، که قطر آنها باندازه کافی بزرگ باشند، یا درفضا پخش شده ومانع ازتابش نورخورشید میشوند. هنگامی که این ذرات دراتمسفر پخشند، باعث گرفتگی وتنگی هوا خواهند شد و مواقع طلوع وغروب آفتاب برنگ آجری درافق قابل مشاهده اند. چنانچه، این ذرات با قطرات بخارآب موجود درهواترکیب شوند، حالتی ازنوع مه کاذب بوجودمی آورند وغالباً رنگی خاکستری دارند۱.
پراکندگی ریزگردهایی بامنشأ آتشفشانی درهوا، تأثیرات خارق العاده ای روی اتمسفر زمین دارند. بطوریکه بعد ازهر انفجار آتشفشانی، مقدار متنابهی آلنده گاز اکسید سولفور، گازکلر وخاکستر آتشفشان در اتمسفر زمین پخش میشود. بیشتر اوقات گاز کلر با بخار آب موجود در هوا فشرده و ترکیب میشوند و بصورت باران اسیدی از ابرهای آتشفشان بارش میکنند. بهمین منوال، گاز سولفور هم به اسید سولفوریک تبدیل شده و بفوریت فشرده شده وذرات ریزگردی سمی بوجودمیآورد که تا مدّت مدیدی در اتمسفر باقی میمانند. تأثیر فعل و انفعالات مواد شیمیایی موجود در اتمسفر بر سطوح ریزگردها هم فوق العاده قابل توجه است و نتیجه آن ترکیبات شیمیایی ناهمگون نامیده میشوند که روی همه موجودات تأثیر سوء دارند. همچنین بعلت تمایل ریزگردها به جذب مقادیر بیشتری از گازکلر، وارد ترکیباتی با ازت اتمسفر میشوند که عامل اصلی در تخریب و از بین رفتن لایه ازن در فضا هستند.
ریزگردها، بطور مستقیم یا غیرمستقیم روی میزان تابش آفتاب و وضعیت آب وهوا تأثیر میگذارند. تأثیر مستقیم ریزگردها بر روی تابش خورشید اینستکه، نور خورشید را مستقیماً به فضا منعکس میکنند. تأثیر غیرمستقیم آنها اینستکه درلایه های پائینی اتمسفر باعث تغییر مولکولهای تشکیل دهنده ابرهای آلنده شده، که باینطریق ابرهای آلنده باعث میشوند چه میزان از نورخورشیدی را جذب یا منعکس کنند، که بطورکلی مقدار خالص انرژی جذب شده در زمین کاهش میابد.
گازها و ذرات گرد و غباری که در طول فورانهای بزرگ آتشفشانی به جو پرتاب میشوند، میتوانند بر آب و هوا تأثیر بگذارند. گرد و غبار و خاکستر آتشفشانها در صورتی که حجم متنابهی از ذرات در جو پخش شوند، میتوانند با ایجاد سایه بر تابش خورشید، باعث خنک شدن موقت شوند. اثر خنک کننده این ابرها میتواند، ماهها تا سالها ادامه داشته باشد. اما آتشفشانها همچنین میتوانند باعث گرم شدن آب و هوا شوند، زمانی که فورانها گازهای گلخانهای را به جو پرتاب میکنند. در طول میلیونها سال، این امر باعث گرمایش در دورههایی از تاریخ زمین شده وقتی آتشفشانها مقادیر زیادی گازهای گلخانهای منتشر کردند.
اگرچه آتشفشانها در مکانهای خاصی روی زمین قرار دارند، اما اثرات آنها میتواند به طور گسترده تر باشند، زیرا گازها، گرد و غبار و خاکسترآنها وارد جو میشوند. به دلیل الگوهای گردش جوی، فورانها در مناطق گرمسیری میتوانند بر آب و هوا در هر دو نیمکره تأثیر بگذارند، در حالی که فورانها در عرضهای جغرافیایی میانی یا بالا فقط بر نیمکرهای که در آن قرار دارند تأثیر میگذارند.
در زیر مروری بر موادی که از فورانهای آتشفشانی به جو راه پیدا میکنند، آورده شده است: ذرات گرد و غبار و خاکستر، دی اکسید گوگرد و گازهای گلخانهای مانند بخار آب و دی اکسید کربن.
همآنگونه که اشاره شد، خاکستر یا غبار آتشفشانی که در طول فوران در جو آزاد میشود، نور خورشید را میپوشاند و باعث خنک شدن موقت میشود. ذرات بزرگتر خاکستر تأثیر کمی دارند زیرا به سرعت از هوا خارج میشوند. ذرات کوچک خاکستر، ابری تیره در تروپوسفر تشکیل میدهند که منطقه زیرین را سایه میاندازد و خنک میکند. بیشتر این ذرات چند ساعت یا چند روز پس از فوران، در اثر باران از جو خارج میشوند. اما کوچکترین ذرات غبار وارد استراتوسفر میشوند و میتوانند مسافتهای طولانی، اغلب سراسر جهان، را طی کنند. این ذرات ریز آنقدر سبک هستند که میتوانند ماهها در استراتوسفر بمانند و نور خورشید را مسدود کنند و باعث خنک شدن مناطق وسیعی از زمین شوند.
اغلب، فوران آتشفشانها، دی اکسید گوگرد را به جو پخش میکنند. دی اکسید گوگرد در خنک کردن آب و هوا بسیار مؤثرتر از ذرات خاکستر است. دی اکسید گوگرد به سمت استراتوسفر حرکت میکند و با آب ترکیب میشود تا ریزگردهای اسید سولفوریک را تشکیل دهد. اسید سولفوریک مه ای از قطرات ریز در استراتوسفر ایجاد میکند که تابش خورشید را منعکس میکند و باعث خنک شدن سطح زمین میشود. چنین ریزگردهایی میتوانند تا سه سال در استراتوسفر باقی بمانند، توسط باد جابجا شوند و باعث خنک شدن قابل توجه زمین در سراسر جهان شوند. در نهایت، قطرات به اندازه کافی بزرگ میشوند تا به زمین سقوط کنند.
آتشفشانها همچنین مقادیر زیادی گازهای گلخانهای مانند بخار آب و دی اکسید کربن را آزاد میکنند. مقادیری که از یک فوران بزرگ وارد جو میشوند، مقدار جهانی این گازها را تغییر چندانی نمیدهد. با این حال، در طول تاریخ زمین زمانهایی وجود داشته است که آتشفشانهای شدید مقدار دی اکسید کربن موجود در جو را به میزان قابل توجهی افزایش داده و باعث گرمایش جهانی شدهاند.
نحوه پخش ریزگردها در هوا
همانطوریکه در بالا عنوان شد، ریزگرد ها می توانند همچنین به عنوان مکان هایی برای واکنش های شیمیایی، فعل وانفعالات شیمیایی ناهمگن، عمل کنند. مهمترین این فعل وانفعالات واکنش هایی هستند که منجر به از بین رفتن ازن استراتوسفر )لایه های بالایی هوا( می شوند. باین ترتیب در مناطق قطبی، در طول زمستان، ذرات معلق در هوا، بر حجم و قطرشان افزوده شده و ابرهای استراتوسفر قطبی را تشکیل می دهند که مجموعه وسیعی از مولکولهای این ابرها، هسته های مرکزی برای دیگر واکنشهای شیمیایی ایجاد می کنند. این واکنش ها منجر به تشکیل مقادیر زیادی کلر فعال شده میشوند که در نهایت باعث نابودی ازن در استراتوسفر می شود. اکنون شواهدی وجود دارد که نشان می دهد در جاهایی که مقادیر متنابهی از ذرات معلق در هوا وجود دارد تغییرات مشابهی درغلظت ازن استراتوسفر پس از فوران های آتشفشانی عمده صورت میگیرد. ریزگردها همچنین میتوانند جایگاهی برای انجام فعل وانفعالات غیرقابل پیش بینی بسیاری باشند.
ریزگردهای بیابانی در مناطق مسکونی
ریزگردهای مختلف تأثیر قابل ملاحظه ای بر آب و هوای زمین دارند. اولین آنها ریزگردهای با منشاء آتشفشانی است که پس از فوران های آتشفشانی بزرگ در استراتوسفر تشکیل می شود. مواد غالب در تشکیل این لایه از ریزگردها، در واقع گاز اکسید گوگرد است که دربالا به آن اشاره شد و طی یک هفته تا چند ماه پس از فوران به قطرات اسید سولفوریک در استراتوسفر تبدیل می شود. بادهای موجود در استراتوسفر، ذرات معلق در هوا را گسترش می دهند تا زمانی که آنها کره زمین را به طور کامل پوشش دهند. ، این ریزگردها، پس از تشکیل، حدود دو سال در استراتوسفر باقی می مانند. آنها نور خورشید را منعکس می کنند و میزان انرژی به جو پایین تر و سطح زمین را کاهش داده و آنها را خنک می کنند.
نوع دوم ریزگردها که ممکن است تأثیر قابل توجهی دروضعیت آب و هوا داشته باشند ، گرد و غبار های بیابانی است. تصاویر ماهواره های هواشناسی اغلب سطوح وسیعی ازگرد وغبار را برروی اقیانوس اطلس نشان می دهد که منشأ آنها بیابان های شمال آفریقا است. سقوط ذرات این نوع ریزگردها در مناطق مختلف قاره آمریکا نیز مشاهده شده است. همچنین ابرهایی از گرد و غبار درگستره وسیعی برروی بیابان های قاره آسیا سرگردانند. درخلال سالیان، ماهواره های هواشناسی مختلف، چنین پدیده ای را درلایه های پائینی اتمسفر برروی مناطق مختلف، برفراز قاره های آفریقاوآسیامشاهده وعکسبرداری کرده اند. ذرات موجود در این توده های گرد و غبار دانه های ریزی از خاک هستند که از سطح بیابانها برداشت شده اند. قطرآنها برای ریزگردهای جوی نسبتاً بزرگ هستند و اگر در اثر طوفان های شدید گرد و غبار، در ارتفاع نسبتاً زیاد (۵۰۰۰ متر و بالاتر) خرد نشوند، معمولاً پس از یک پرواز کوتاه از جو سقوط نموده ویا در اثر طوفانهای شدیدتر بارتفاعات بالاتر عروج می کنند.
از آنجا که گرد و غبار از مواد معدنی تشکیل شده است ، این ذرات نور خورشید را جذب کرده و آنرا پراکنده می کنند. بعلت جذب نور خورشید، ذرات گرد و غبار باعث گرم شدن آن محدوده از لایه جو شده واعتقاد بر این است که این هوای گرم باعث ایجاد ابرهای طوفانی می شوند. در اثر فشردگی ابرهای طوفانی و کاهش رطوبت در آنها، ابرهای گرد و غباری باعث گسترش بیشتر کویرها می شوند. مشاهدات اخیر از برخی ابرهای گرد وغباری نشان می دهد که ممکن است آنها تابش نور خورشید را نسبت به آنچه که قبلا تصور می شد، بیشتر جذب کنند. به دلیل توانایی جذب نور خورشید و اینکه، این ذرات قادر به طی مسافت های زیادند، این ذرات گردهای بیابانی معلق در هوا، ممکن است مقصر اصلی جذب اضافی نور خورشید باشند که درنتیجه باعث گرمایش آن محدوده میشوند.
نوع سوم ریزگردها ناشی از فعالیتهای انسانی است. در حالی که بخش عمده ای از ذرات معلق در هوا ناشی از دود سوزاندن جنگل های گرمسیری به وجود می آید، ترکیب اصلی ذرات معلق در هوا شامل ریزگردهای اکسید گوگرد است که از سوخت زغال و گازوئیل به وجود می آید. غلظت ریزگردهای گوگرد بوجود آمده توسط انسان در جو، از زمان شروع انقلاب صنعتی به سرعت رشد کرده است. در حال حاضر، تصور می شود که ریزگردهای تولید شده توسط انسان با منشاء گوگردی معلق در هوا، از ریزگردهای گوگردی طبیعی تولید شده بیشتر باشد. غلظت این قبیل ریزگردها در نیمکره شمالی که فعالیت صنعتی در آن متمرکز است بیشترین است. ریزگردهای گوگردی معلق در هوا تابش نور خورشید را جذب نکرده و آنها را منعکس می کنند و در نتیجه میزان نور خورشید که به سطح زمین میرسد، کاهش می یابد. اعتقاد بر این است که ذرات سولفات معلق درهوا حدود ۳ تا ۵ روز در جو باقی می مانند.
ریزگردهای بامنشاء سولفات همچنین وارد ابرها میشوند که درنتیجه باعث افزایش تعداد قطرات ابرها شده، اما اندازه قطرات کوچکتر است. تأثیر خالص اینکار این است که ابرها بیش از اندازه تابش نور خورشید را درمقایسه با ابرهای بدون ریزگردهای سولفات منعکس میکند. مشاهده شده است که آلودگیهای ناشی ازسوخت کشتی هاکه ازدودکش آنها در دریا متصاعدمیشوند باعث تغییر ابرهای کم ارتفاع بالای آنها میشوند. این تغییرات در مولکولهای ابر، به دلیل ذرات معلق سولفات موجود درسوخت کشتی ها، در تصاویر ماهواره های هواشناسی به صورت خطوط موازی لایه لایه از ابرها مشاهده شده است. علاوه بر اینکه ابرهای حاوی ریزگردهای حاوی سولفات نوربیشتری را منعکس میکنند، همچنین اعتقاد بر این است که ذرات آلنده معلق درهوا باعث می شوند که ابرهای آلوده دوام بیشتری داشته و نور خورشید بیشتری نسبت به ابرهای غیر آلوده منعکس کنند.
دود ناشی از آتش سوزی درجنگلهای زاگرس
به همین منوال، تأثیر ریزگردها و آلندهها روی افزایش انعکاس تابش نور خورشید ونتیجتاً بر روی آب و هوا پیش بینی می شود، و تأثیر این عمل فقط قابل مقایسه با میزان افزایش غلظت گازهای جوی میباشد. با این وجود، تأثیر ذرات معلق در هوا، تأثیری مخالف اثر افزایش گازهای افزاینده جوی خواهد داشت، یعنی خنک شدن جو به جای گرم شدن آن.
پیش بینی می شودگرم شدن هوا در اثر گازهای گلخانه ای در همه جا اتفاق بیفتد، اما اثر خنک کننده آلودگی هوا بخاطر ریزگردها تا حدودی منطقه ایست ، واین عمل در نزدیکی و یا درامتداد وزش باد از مناطق صنعتی اتفاق خواهد افتاد. با وجود چنین پدیده ای، هیچ کس نمیداند که نتیجه گرم شدن هوا در برخی مناطق و سرد شدن در سایر مناطق چه خواهد بود. ازآنجا که تغیرات جوی بسیار دینامیک وغیر قابل پیش بینی هستند، مدل های اقلیمی هنوز جوابگوی این تغیرات نیستند. چون مدلها بسیار ابتدایی وناقص هستند تا بینش واقع بینانه موثری در مورد نتیجه احتمالی ارائه دهند. مشاهدات فعلی در مورد ساخت چنین مدلهایی فقط برای چند مکان در سراسر جهان موجود است و مشاهداتی تکه تکه اند.
نمایی از دود وآتش در جنگلهای زاگرس
درک میزان ریزگردهای آلنده محتوی گوگرد درجو برای درک اثربخشی راهبردهای کنترل آلودگی اکسید گوگرد موجود در هوابسیارمهم است.
محققین ریزگردها بر این عقیده اند که دفع بخش زیادی از ریزگردهای جوی توسط سیستمهای بزرگ تغیرات هوا و جتهای )جریانهای( جوی در ارتفاع زیاد اتفاق میافتد، جایی که استراتوسفر و جو پایین تر در هم تنیده شده و هوا را با یکدیگر تبادل می کنند. در چنین مناطقی، بسیاری از گازهای آلاینده موجود درتروپوسفررا می توان در استراتوسفر تزریق کردکه درنتیجه تغییرات شیمیایی استراتوسفر را تحت تأثیر قرار می دهد. به همین ترتیب، در چنین مناطقی، ازن موجود در استراتوسفر به اتمسفرهای پایین تر آورده شده و در آنجا با هوای غنی از آلاینده واکنش نشان می دهد و احتمالاً نوع جدیدی از ذرات معلق در هوا ایجاد می کند.
اندازه ریزگردها از چند ده نانومتر، کمتر از عرض کوچکترین ویروسها، تا چند ده میکرومتر تقریباً به اندازه قطر موی انسان متغیر است. اندازه و ترکیب ذرات ریزگردها بر میزان مسافتی که میتوانند در سراسر جهان طی کنند، فرآیند آنها با تابش خورشید وحرارت، بالقوه آنها بر سلامت اکوسیستم انسانی و حیوانی تأثیر میگذارند. ریزگردهایی که مستقیماً به جو تزریق میشوند، به عنوان “ریزگردهای اولیه” شناخته میشوند. افشانههای دریایی، گرد و غبار معدنی، دود و خاکستر آتشفشانی همگی ریزگردهای اولیه هستند. ریزگردهای ثانویه، ریزگردهایی هستند که به شکل دیگری (مثلاً گازها) منتشر شدهاند و سپس پس از طی واکنشهای شیمیایی در جو، مانند ریزگردهای سولفات از آتشفشانها یا انتشارات صنعتی، به ذرات ریزگرد تبدیل میشوند. همه ریزگردها همچنین میتوانند دستخوش تغییرات شیمیایی بیشتری شوند که به عنوان “اثرات پیری” شناخته میشوند.
ازاندازه گیری ریزگردها همچنین می توانند به عنوان ردیاب برای مطالعه چگونگی حرکت جو زمین استفاده کرد. از آنجا که ذرات ریزگردهای معلق در هوا ویژگی های خود را بسیاربه کندی تغییر می دهند، ردیاب های بسیار بهتری به نسبت مواد شیمیایی که غلظت آنها از طریق واکنش های شیمیایی ممکن است تغیرکند، برای حرکات جوی محسوب میشوند. همچنین از دینامیک ریزگردهاجهت بررسی پویایی نواحی قطبی، حمل و نقل دراستراتوسفر از ارتفاعات کم تا زیاد و تبادل هوا بین تروپوسفر و استراتوسفر استفاده شده است.
ریزگردها در سالیان اخیر درایران از یک مشکل زیست محیطی به یک بحران تبدیل شده اند. بر این مبنا بایستی، به عنوان یک اولویت پژوهشی جدّی مورد توجه قرار گیرند. امروزه گردوغبار که بخشی از ریزگردها محسوب میشوند، یکی از پدیده های مخرب اقلیمی است که سالانه خسارات فراوانی را به محیط زیست وارد می کنند. منشأء اصلی ریزگردها در ایران از دومنبع ریزگردهای بیابانی و ریزگردهای ساخته دست انسان هستند. برخی از استان های کشور از مکان های مساعد برای رخداد مکرر پدیده گرد وغبار محسوب می شوند، که امروزه مورد توجه فعالان محیط زیست قرار گرفته است. کشور ما چند دهه است که با پدیده ای به نام ریزگرد ها در فصول مختلف سال علی الخصوص فصول گرم مواجهه شده است که اثرات بسیار مخربی را برای ساکنان شهرها و روستاها و همچنین تاثیراتی بر روی آب و هوا، رشد گیاهان، بیا بانزایی، حمل و نقل واقتصاد کشور داشته است.
در استانداردهای بینالمللی، میزان صفر تا ۵۰ میكروگرم ریزگرد را هوای خوب،۵۱ تا ۱۰۰ را سالم، ۱۰۱ تا ۱۵۰ را نا سالم برای گروه های حساس، ۱۵۱ تا ۲۰۰ را نا سالم برای همه، ۲۰۱ تا ۳۰۰ را بسیار نا سالم و ۳۰۰ به بالا را بسیار خطرناک اعلام میکنند.
شهر تهران با جمعیتی بیش از۹ میلیون نفر از نظر آلودگی هوا در میان بحرانی ترین کلانشهرهای دنیا قرار دارد. براساس اطلاعات موجود، درحال حاضر یکی از مهمترین آلاینده های هوا در شهر تهران از نظر ایجاد وضعیت ناسالم کیفیت هوا، ذرات معلق و مخصوصاً ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون میباشند. اندازه گیریهای انجام شده نشان داده است که در سال ۱۳۹۷ حدود ۳۳۸ روز، متوسط غلظت ۲۴ ساعته ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون در شهرتهران ازحد استاندارد ملی )مصوب ۱۳۸۸) و رهنمود سازمان جهانی بهداشت (WHO: World Health Organization) بالاتر بوده است.
میزان ریزگردها در استان خوزستان به ۶۶ برابر حد مجاز رسیده است. مدارس استان تعطیل میشوند و نگرانی از تکرار قطع برق مانند سال گذشته افزایش یافته است. میزان غلظت آلاینده هوا در اهواز ۱۰ هزار میكروگرم بر متر مكعب اعلام شده است. مدیریت بحران استانداری خوزستان اعلام کرده که مدارس در ۱۶ شهر این استان در تمامی مقاطع تحصیلی تعطیل هستند. ریزگردها استانهای ایلام و کردستان را هم تعطیل کردند. این وضعیت کم وبیش درهمه استانهای جنوبی، شرقی ومرکزی هم تکرارشده اند، که شاخص بسیارواضح ازتخریب محیط زیست وبی عملی حکومتیان دررفع این بحران است. استان خوزستان بار دیگر شاهد تراژدی تلخ ریزگردهای برخاسته از زمینهای خشک و بیآب هورها شد. آلودگی شدید هوای خوزستان از سالها پیش به یکی از معضلات اصلی این استان تبدیل شده و هر سال بحرانی تر میشود. موج ریزگردها جریان عادی زندگی را در بسیاری از شهرهای خوزستان و سایر استانها را مختل کرده است.
علاوه بر ریزگردها، آلاینده های اصلی هوای تهران ودیگرکلانشهرهای ایران عبارت است از مونواکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن (ازت)، اکسیدهای گوگرد، ترکیبات آلی، گازهای فرار و ذرات معلق ناشی ازمنابع متحرک )حاصل از سوخت خودروها(. البته کارخانه ها، تولیدی های شیمیایی و صنعتی نقشی غیرقابل انکار و عمده در ایجاد آلودگی هوای تهران دارند و باید فکری اساسی برای آنها کرد. میزان آلودگی ایجاد شده از سوی این کارخانجات و تولیدی های دیگر بدلیل عدم وجود آمارهای ناشی ازاندازه گیریهای دقیق و استاندارد، واقعا مشخص نیست. ذرات معلق یا همان ریزگرد ها، مجموعه تمامی جامدات و مایعات معلق در هوا می باشد. این ذرات به طور مستقیم توسط منابع طبیعی (آتشفشان ها، طوفان های شنهای روان و آتش سوزی در جنگل ها و مراتع و…) و یا صنایع بشر ساخت (دود خروجی از اگزوز اتومبیل ها و دود حاصل از سوخت کارخانه ها و مازوت سوزی نیروگاه ها و…. وارد هوا می شوند و یا در هوا در اثر ترکیب با مولکولهای موجود در هوا بوجود می آیند.
طبقه بندی مرتبط با سلامت )ذرات کوچکترین از ۱۰ میکرومتر و ۵ /۲ میکرومتر(
ذرات معلق که به نوعی همان ریزگردها باشند، خطرناکترین آلاینده ها هستند. سازمان بهداشت جهانی (WHO)، این ذرات را خطرناکتر از هر آلاینده ای برای سلامت انسان میداند. عامل اصلی مرگ و میرهای ناشی از آلودگی هوای تهران، مربوط به “ذرات معلق” است. به علت ابعاد میکرونی این ذرات، سیستم بینی و گلوی انسان، قادر به جلوگیری از ورود آنها به درون بدن نیست. کودکان، بیش از بزرگسالان در مقابل نفوذ این ذرات به درون شش هایشان آسیب پذیر هستند.
حالت اولیه (هسته): بسیار کوچک ( ۲/ . -۰/۰۰۱ میکرومتر)
حالت تجمع (ریز): ۲ – ۲/. میکرومتر؛ با برخورد باهم رشد میکنند و
.حالت درشت (غولپیکر): بیش از ۲ میکرومتر (مثلاً گرد و غبار، نمک دریا)
بطور کلی منابع عمده تولید ذرات معلق کوچکتر از ۲/۵ میکرون در شهرهای مختلف ایران شامل احتراق مواد سوختی، وسایل نقلیه، پخت و پزو گرد وغبار می باشد. بنابرتحقیقات نشرشده، بیش از ۷۰ ٪ “ذرات معلق” در هوای تهران را منابع متحرک (خودروها) تولید میکنند. از این ۷۰ ٪ کمتر از ۳ ٪ توسط خودروهای سواری تولید وبیش از ۹۷ ٪ توسط ، کامیونها، اتوبوسها، مینی بوسها و موتورسیکلت ها تولید می شود.
مقایسه اندازه ریزگردها خطرناک برای سلامت اجتماعی
یکی دیگرازمهمترین عناصر تشکیل دهنده ذرات معلق هوا، کربن است. به واقع بخش کربن دار ذرات معلق درهوا به عنوان یکی از زیان بارترین ترکیبات موجود در ذرات معلق از نظر تاثیر بر سلامتی به شمار می رود. این بخش به طور کلی به دو قسمت کربن آلی (OC) و کربن معدنی (INOC) تقسیم بندی می شود. کربن آلی شامل عناصری همچون هیدروکربنها حلقوی(CYCLOHEXANE)، آلکانها، اسیدهای آلی، هوپین ها و استرین ها می گردد و منبع آنها وسایل نقلیه بنزینی و دیزلی، احتراق سوخت های فسیلی، احتراق چوب، تجزیه گیاهان و واکنشهای فوتوشیمیایی است. از سوی دیگر کربن معدنی به دوده اطلاق می گردد که مهمترین منبع آن احتراق ناقص سوخت های فسیلی وسایل نقلیه بنزینی و دیزلی است. از آنجائیکه کربن معدنی عمدتا از احتراق سوخت های فسیلی وسایل نقلیه تولید می شود لذا با استفاده از نسبت غلظت کربن آلی به کربن معدنی می توان دریافت که منشاء ذرات ریزگرد و آلنده بیشتر از چه منابعی است.
دفع گاز های گلخانه ای با صنعت اتوموبیل سازی عقب مانده و سوخت نامرغوب
چالش های زیست محیطی رو به رشد ایران اخیراً به نقطه بحرانی و لاینحل رسیده است. کمبود آب و آلودگی هوا ، به ویژه ، نه تنها باعث ایجاد مشکلات اجتماعی و سیاسی و امنیتی در داخل کشور شده، بلکه روابط ایران با همسایگان خود را نیز تشدید کرده است. با توجه به اینکه جای پای رژیم آخوندها در عراق و سوریه شدیداً سست شده وموقعیت خودرا از دست داده است. ایران و ترکیه برای کنترل آب در منطقه تلاش می کنند. تنش برسرتقسیم آب بین کابل و تهران هم زیادتر شده، زیرا مقامات افغان سپاه پاسداران (IRGC) را عامل نا امنی حکومت طالبان برای خرابکاری پروژه های سد و نیرو در غرب و جنوب افغانستان میدانند. این در حالی است که رهبران ایران همسایگان ایران رابرای تشدید وتغییر اوضاع اکثر مشکلات زیست محیطی کشور مقصر می دانند. مسؤلین ایران عمدتاً فساد گسترده ، سوء مدیریت به عبارتی مدیریت غارت منابع زیست محیطی خاص خود و سیاست های غلط خودراکه در وخیم شدن بحران های مختلف خود ایجاد کرده در سراسر کشور، به ویژه در استان های محروم غربی و جنوبی را نادیده می گیرند.
موضوع فوق را رئیس جمهور پیشین رژیم ایران، حسن روحانی، دریک وارونه گویی آشکار، کشورهای منطقه، به ویژه ترکیه و افغانستان را به تشدید مشکلات زیست محیطی در ایران و منطقه با ساخت سدهای مهم و بدون مشورت با حاکمیت آخوندی ، متهم کرد. وی گفت: “این واقعیت که کشور همسایه با کار بر روی ۲۲ پروژه سد می تواند پیامدهای بسیار مخربی بر رودخانه های فرات و دجله داشته باشد. در نتیجه ، ایران، عراق و بسیاری از کشورهای دیگر می توانند تحت تأثیر قرار گیرند“.
روحانی، همچنین با وقاحت منحصربه فرد خودش ادعا كرد كه ۸۰ درصد از مشكلات طوفان شنهای روان ایران، در خارج از ایران سرچشمه می گیرد. “عراق ، سوریه ، اردن ، کویت ، عربستان سعودی ، پاکستان ، افغانستان و ترکمنستان از جمله کشورهایی هستند که منبع گرد و غبار و شنهای روان در منطقه ما هستند که وارد کشور ما می شوند.“ اظهارات روحانی در حالی صورت می گیرد که تغییرات آب و هوا و سیاست های غلط دولت ایران وتسلط سپاه پاسداران غارتگر در برنامه های وسیع سدسازی و وزارت نیرو، منابع آب کشور را کاهش داده و مسائل جدی برای محیط زیست ایجاد کرده است. در بهمن ماه ۱۳۹۷، روحانی مجبور شد برای آرام کردن خشم رو به رشد مردم نسبت به طوفان های شنی و خاموشی برق به استان خوزستان سفر کند و با دروغ درمانی ووعده های سر خرمن سر خوزستانیها را شیره بمالد. نیازهای پایه ای خوزستان – استان غنی از نفت با اکثریت جمعیت عرب زبان – مدت هاست که همانند همه ایرانیان توسط حکومتیان نادیده گرفته شده است.
رهبری رژیم آخوندی، دولتهای مختلف آخوندها با هماهنگی دقیق با سپاه پاسداران بحران زیست محیطی طولانی مدت و خطرناکی را ایجاد کرده است. اگرچه که تغییرات اقلیمی تا اندازه ای دراین زمینه مؤثر بوده است، اما در درجه اول بی کفایتی مسؤلین وخطاهای آگاهانه ناشی از سیاست گزاریهای غلط، سوء مدیریت و فساد در بالاترین سطح رژیم بوده است که این موضوع تشدید شده وبه چنین مرحله ای ازبحران زیست محیطی رسیده است. سیاستهای اعلام شده وعلنی رژیم ایران وشیوه های معمول وعملی زیست محیطی از زمان آغاز انقلاب ضد سلطنتی سال ۱۳۵۷، معادل جنگ علیه محیط زیست ایران بوده است.
رهبری رژیم ایران درسیاست گزاریهای کلان، در پی آن بوده است که به طورمداوم سیاست های کشاورزی و صنعتی کردن ایران را به نفع افراد خاص که حامی و وابسته به سیستم بوده اند در نظر بگیرد. بر این اساس، رژیم در تعارض با اکثریت مردم، آب و سایر منابع طبیعی را به دور از خواست قلبی ایرانیان عادی و جوامع فقیر، که به طور نامتناسب از عواقب زیست محیطی مانند کمبود آب ، از دست دادن زمین های زراعی قابل کشت، طوفان های شنهای روان و گرد و غبار رنج میبرند، به نفع خواص موردنظر، سردار پاسدارها و آقازاده ها، یعنی بصورت کاملاً طبقاتی، منحرف کرده است.
به خاطر خود محوری رهبر خود شیفته و جنایتکار نظام آخوندی و تحت امر بودن سازمان حفظ محیط زیست، این سازمان توانایی سیاستگزاری و تنظیم سیاست های زیست محیطی را ندارد. اولویت های امنیتی در برابر نگرانی های زیست محیطی ارجحیت پیدا میکند، وبطور کلی منجر به سازش شده و پیروی ازاستانداردهای اساسی حفظ محیط زیست قربانی میشوند. بنابراین در کل، یک عدم تطابق کامل بین اولویت های سیستم حاکم و رفاه اجتماعی وجود دارد. سیستم حاکم دست سنگین خود را روی همه چیز گذاشته تا اطمینان حاصل کند که منافع مالی تعداد انگشت شماری از بازیکنان نزدیک به بیت خامنه ای، رهبری سپاه و نهادهای مختلف روحانیت مفتخور، بر نگرانی های زیست محیطی و منافع مردم مقدم باشد. در همین راستا، به سپاه پاسداران اجازه داده شده است، تمرینات نظامی خودرا برخلاف خواست معترضین به تخریب محیط زیست، در مناطق حفاظت شده انجام دهند که نهایتاً منجربه تخریب رویشگاههای متنوع زیستی ایران میشود. ساختار سیستم نا عادلانه و فاسد ایران به طور موثری تخریب محیط طبیعی ایران توسط حوزه های قدرتمندی همچون خاتم الانبیاء و مهاب قدس را قانونی کرده است.
همانطوریکه درمقالات دیگر هم مابراین نکته اساسی تأکید داشته ایم؛ تا زمانیکه این رژیم ضدمردمی، جنایتکار وخائن به اعتماد مردم بر مصدرکاراست، انتظار بهبود وضعیت زیست محیطی ورفاه عامه، آرزویی بیهوده است. چاره کار درنفی و سرنگونی تمامیت این رژیم با همه جبهه های اصلاح طلب و اصولگرای آنست.
گروه کار محیط زیست: دکتر حسین جهانسوز، دکتر خلیل خانی، حمید معاصر، خانم زهره روشن غیاثی، خانم الهام زندی، مهندس محمود مقدس و مهندس رضا تند.
۱ – هیز haze